جغرافیای طبیعی
استان همدان به وسعت 19493 كیلومتر مربع از شمال به استان زنجان و قزوین ، از جنوب به استان لرستان ، از مشرق به استان مركزی و از مغرب به استانهای كرمانشاه و كردستان محدود می شود . و بین مدار های (33  درجه و 59 دقیقه ) تا (35 درجه و 48  دقیقه ) عرض شمالی از خط استوا  و ( 47 درجه و 34 دقیقه ) تا (49 درجه و 36 دقیقه ) طول شرقی  از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است  و بر اساس آخرین و.....

جغرافیای طبیعی

موقعیت نسبی

استان همدان به وسعت 19493 كیلومتر مربع از شمال به استان زنجان و قزوین ، از جنوب به استان لرستان ، از مشرق به استان مركزی و از مغرب به استانهای كرمانشاه و كردستان محدود می شود . و بین مدار های (33  درجه و 59 دقیقه ) تا (35 درجه و 48  دقیقه ) عرض شمالی از خط استوا  و ( 47 درجه و 34 دقیقه ) تا (49 درجه و 36 دقیقه ) طول شرقی  از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است  و بر اساس آخرین تقسیمات كشوری ( سرشماری سال 1375 و اصلاحات بعدی ) شامل  8 شهرستان ، 21 شهر ، 20 بخش  ، 71 دهستان  و 1120 روستا ست .

ناهمواری ها  

ناهموارها ی استان چه تحوتلاتی را پشت سر گذاشته اند ؟ ناهمواری هایی كه امروزه استان همدان را تشكیل داده اند در طی دوران های زمین شناسی دچار تغییرات زیادی شده اند یكی از عوامل تغییر شكل این ناهمواری ها آبهای روان بوده است آبهای روان در برخی مناطق با تخریب ارتفاعات و انباشتن مواد در چاله ها به ویژه طی دوره ی كواتر نر سبب كاهش ارتفاع كوه هاو پیدایش دشتهای متعددی شده اند در برخی مناطق نیز شدت عمل آب های روان به اندازه ای بود كه شكل ناهمواری ها را معكوس كرده است مثلا" كوه به دره تبدیل شده یا دره ی عمیق دوره های گذشته اكنون به صورت كوه در آمده است . كوه (( خان گر مز )) در غرب تویسركان نمونه ای جالب از این پدیده است .

اشكال ناهمواری ها  

الف - كوه ها

‌ارتفاعات استان عموما" جهت شمال غربی -  جنوب شرقی دارد و به طور كلی شمال مركز و جنوب استان قرار گرفته اند . هر یك از این ارتفاعات شامل بخشی از كوه های مختلف ایران است

 1 -  كوه های شمالی : این كوه ها در قسمت شمال غربی كوه های مركزی ایران قرار دارند و خط الراس آنها مرز بین استان همدان و استان قزوین است جنس كوه های شمالی عمداتا" از سنگهای آذرین بیرونی و سنگهای آهكی است

2 -  كوه های میانی : این كوه ها شامل كوهستان الوند است كه به موازات ارتفاعات شمالی از مرزهای غربی استان شروع می شود و تا حوالی شهر (( ازندریان )) در نزدیكی جاده ی همدان -  ملایر ادامه دارد . قله الوند با ارتفاع 3363 متر در این كوه ها واقع است مرتفع ترین نقطه ی استان قله ی ( گاو بره ) با ارتفاع 3384 متر می باشد . كوهستان الوند از نظر زمین شناسی یك باتولیت به حساب می آید و جنس آن از سنگهای آذرین درونی ( گرانیت ) است پیرامون این سنگها هاله ای از

 سنگهای دگرگونی قرار گرفته است .

3 -  ارتفاعات جنوبی : این ارتفاعات كه به كوه های گرو موسوم اند همانند ارتفاعات شمالی و میانی استان جهت شمال غربی جنوب شرقی دارند و بخشی از رشته كوه زاگرس محسوب می شوند . به عبارت دیگر از مجموعه ی ارتفاعات استان این ارتفاعات جزء كوه های زاگرس به حساب می آید این كوه ها به صورت دیواره ای بین استانهای همدان ولرستان كشیده شده اند و جنس آنها همانند رشته كوه زاگرس -  عمدتا" از سنگهای آهكی است .

4-  كوه های پراكنده : در حدفاصل ارتفاعات شمالی و میانی استان كوه هایی به طور پراكنده واقع اند كه از جمله آنها می توان قلی آباد و قره داغ را نام برد در حد فاصل ارتفاعات میانی و جنوبی نیز كوه هایی مانند خان گرمز كوه سفید سیاه دره و كمر زرد واقعند . در غرب استان و در شمال دشت همدان -  بهار بلندیهای قرار دارد كه ارتفاع زیادی ندارد این كوه ها عمدتا" از  آهكهای بلورین تشكیل شده اند غار معروف علیصدر در این تشكیلات بوجود آمده است . در جنوب شرقی استان نیز كوه های پراكنده ای دیده می شود كه از مهمترین آنها می توان كوه سرده و كوه گرمه نام برد .شهر ملایر در دامنه كوه گرمه قرار دارد.

 

ب- دشت ها:

 دشت های استان همدان از نظر نحوه ی پیدایش به دو دسته تقسیم می شوند  

دشت های تراكمی  

دشت های فرسایشی ( كاوشی)  

دشت های تراكمی در اثر انباست آبرفت ها در مناطق پست به وجود آمده اند و دشت های فرسایشی در اثر تخریب و جابه جایی مواد سازنده ی ارتفاعات ایجاد شده اند . دشت های ملایر و تویسركان از نوع فرسایشی و بقیه ی دشت های استان انوع تراكمی است بافت خاك دشت ها در نزدیكی ارتفاعات درشت دانه است و با دور شدن از كوه ها بافت خاك ریزدانه می شود برهمین اساس فعالیت كشاورزان در قسمت های مركزی دشت ها به زراعت و در حاشیه ی آنها به باغداری اختصاص یافته است . پست ترین اراضی استان در دشت نهاوند ودر محل خروج رود گاماسیاب از استان همدان قرار دارد كه دارای 1420 متر ارتفاع است . دشت هایی كه بین ارتفاعات مختلف استان گسترده شده اند عبارت اند از   

دشت رزن - فامنین                   دشت اسد آباد  

دشت كبود آهنگ                      دشت تویسرگان  

دشت همدان - بهار                   دشت ملایر  

دشت قهاوند                             دشت نهاوند 

ناهمواری ها چه نقشی در زندگی مردم استان دارند ؟ برخی تاثیرات نا همواری ها بر زندگی مردم استان بشرح زیر است

كوهستان الوند به عنوان مهم ترین ارتفاع استان سبب جدایی مردمانی شده است كه طول تاریخ در دو طرف این كوهستان زندگی می كرده اند . مردمان نیمه ی جنوبی استان از وحدت و تجانس فرهنگی بیش تری برخوردارند . درعین این كه مردمان نیمه ی شمالی نیز اشتراكات فرهنگی زیادی دارند. در فصل تابستان كه در بیش تر مناطق كشور گرمای شدیدی حاكم است در استان همدان به دلیل ارتفاع زیاد و وجود كوهستان هوا معتدل است . به همین جهت این استان یكی از مراكز جذب گردشگر در ماه های گرم سال محسوب می شود . تابستان خنك كوهستان الوند و گرو وجود مراتع در دامنه های شمالی و جنوبی این كوه ها سبب جذب عشایر از استان های همجوار می شود . ذخیره نزولات جوی ( به صورت برف ) تا فصل تابستان در كوه های الوند و گرو باقی می ماند و منبع اصلی تامین كننده ی آب كشاورزی و آشامیدنی مردم استان است . جنس سنگ های كوه الوند از نوع آذرین درونی ( گرانیت ) است . این سنگ از جمله سنگهای معدنی مرغوب است و در ساختمان سازی كار برد زیادی دارد . دامنه های ارتفات الوند انواع سنگ های گرانیتی استخراج می شود.